Struktura samorządu terytorialnego w Polsce: gminy, powiaty, województwa (notatka: matura z WOSu)

Samorząd terytorialny w Polsce zorganizowany jest na trzech poziomach – gminy, powiatu i województwa – i odgrywa ważną rolę w zarządzaniu sprawami lokalnymi i regionalnymi.

Zgodnie z Konstytucją RP samorząd wykonuje istotną część zadań publicznych i zajmuje się wszystkimi sprawami nie zastrzeżonymi przez prawo dla organów centralnych.

W tej notatce maturalnej z WOSu zebrałem dla Ciebie najważniejsze informacje na temat jednostek samorządu terytorialnego w Polsce. Dowiesz się z niej m.in. jakie są rodzaje gmin i powiatów oraz jakie są organy województwa.

Podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce jest gmina. Do jej zadań należą wszystkie sprawy niezastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego. W odróżnieniu od powiatu i województwa istnienie gmin wynika bezpośrednio z Konstytucji RP.

We wszystkich gminach mamy jednoosobowy organ wykonawczy i kolegialny organ uchwałodawczy (stanowiący). Obydwa te organy zawsze pochodzą z wyborów powszechnych.

➔ UWAGA!
Zależnie od rodzaju gminy jej organy mają inne nazwy.

Ze względu na liczbę ludności i układ geograficzny gminy w Polsce dzielimy na:

• gminy wiejskie (organy – wójt i rada gminy);
• gminy miejsko-wiejskie (organy – burmistrz i rada miejska lub rada miasta i gminy);
• gminy miejskie (organy – prezydent miasta i rada miasta).

➔ PRZYKŁAD
Gmina Chełmiec jest gminą wiejską, dlatego organem wykonawczym jest w niej wójt, a organem stanowiącym rada gminy. Z kolei Wejherowo jest gminą miejską, a więc organem wykonawczym jest tam prezydent, a organem uchwałodawczym rada miasta.

Powiat jest pośrednią jednostką samorządu terytorialnego, która zajmuje się sprawami lokalnymi, czyli zadaniami o znaczeniu ponadgminnym.

Wyróżnić możemy dwa rodzaje powiatów:

POWIATY ZIEMSKIE

Takie powiaty składają się z kilku gmin. Organem stanowiącym powiatu ziemskiego jest wybierana w wyborach powszechnych rada powiatu, a organem wykonawczym zarząd powiatu powoływany przez radę. Na czele zarządu powiatu stoi starosta, który jednocześnie jest organem zespolonej administracji rządowej.

MIASTA NA PRAWACH POWIATU (tzw. powiaty grodzkie)

W większości są to większe miasta lub takie, których położenie nie pozwala na utworzenie powiatu ziemskiego (np. Sopot, miasta aglomeracji śląskiej). W powiatach grodzkich organy gminy i powiatu są ze sobą zespolone – nie ma odrębnej rady i zarządu powiatu. Rada miasta pełni więc jednocześnie zadania rady gminy i rady powiatu, a prezydent miasta zadania wójta i zarządu powiatu.

Największymi jednostkami samorządu terytorialnego są województwa, które odpowiedzialne są za sprawy regionalne. Struktura wszystkich województw jest taka sama (nie ma różnych rodzajów województw).

Każde województwo posiada własny organ stanowiący (sejmik województwa), oraz organ wykonawczy (zarząd województwa, na czele którego stoi marszałek). Radnych sejmiku wybieramy w wyborach samorządowych, a zarząd wyłaniany jest przez sejmik.

Liczba radnych sejmiku zależy od wielkości województwa. Sejmiki województw do 2 mln mieszkańców składają się z 30 radnych, a za każde kolejne 0,5 mln mieszkańców sejmik powiększa się o 3 radnych.

➔ PRZYKŁAD
Sejmik województwa mazowieckiego składa się z 51 radnych, a województwa opolskiego liczy 30 radnych.

---

Na arkuszach maturalnych z WOSu regularnie pojawiają się zadania, których rozwiązanie wymaga umiejętności rozpoznawania województw na mapie. Naucz się tego koniecznie!

---

Ucząc się do matury zapamiętaj koniecznie, że struktura samorządu terytorialnego w Polsce, zorganizowana jest na trzech poziomach: gminy, powiatu i województwa. Każda jednostka samorządowa posiada swój organ stanowiący i organ wykonawczy. Takie rozwiązanie zapewnia efektywne zarządzanie sprawami lokalnymi i regionalnymi.

Sprawdź mój KURS MATURALNY z WOSu!