Powszechna Deklaracja Praw Człowieka to jeden z najważniejszych dokumentów międzynarodowych. Deklaracja ta została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) 10 grudnia 1948 r.
Dokument pozostaje fundamentem globalnego systemu ochrony praw człowieka, choć nie jest on bezpośrednio stosowany. W tej notatce maturalnej z wiedzy o społeczeństwie przyjrzymy się historii przyjęcia Deklaracji, jej treści oraz znaczeniu.
II wojna światowa
Druga wojna światowa przyniosła niewyobrażalne cierpienia i zniszczenia. Zbrodnie wojenne, ludobójstwa, pierwsze użycie broni jądrowej i inne formy masowych naruszeń praw człowieka doprowadziły do potrzeby stworzenia uniwersalnych standardów ich ochrony.
Powstanie ONZ
W 1945 r., po kapitulacji III Rzeszy, zgodnie z wcześniejszymi planami aliantów, utworzono Organizację Narodów Zjednoczonych. Miała to być powszechna organizacja o charakterze ogólnym, które za swoje cele przyjęła zapewnienie pokoju na świecie i ochronę praw człowieka.
Prace nad Deklaracją
W 1946 r. powołano Komisję Praw Człowieka, której przewodniczącą została Eleanor Roosevelt. Komisja ta miała za zadanie opracować dokument, który stałby się podstawą międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka. Prace nad Deklaracją trwały dwa lata i zaangażowały przedstawicieli różnych kultur, religii, tradycji prawnych i ideologii demokratycznych.
Ostateczna wersja została przyjęta 10 grudnia 1948 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ obradujące wówczas w Paryżu. Na pamiątkę tego wydarzenia co roku 10 grudnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka. Tego dnia wręczana jest także Pokojowa Nagroda Nobla.
✅ Chcesz bez stresu napisać maturę z WOS-u? 😎 Z moim kursem maturalnym przygotujesz się na maksa – bez nerwów i na luzie! 👉 Zacznij naukę już teraz!
Deklaracja rozpoczyna się preambułą, która podkreśla znaczenie godności i równości wszystkich ludzi oraz wskazuje, że niezbywalne prawa człowieka są podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju na świecie.
W kolejnych 30 artykułach Deklaracja opisuje poszczególne prawa człowieka.
Kluczowe prawa zawarte w Deklaracji:
- Prawo do życia i wolności (art. 3)
Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa. - Zakaz niewolnictwa (art. 4)
Nie wolno nikogo czynić niewolnikiem ani nakładać na nikogo służebności. - Zakaz tortur (art. 5)
Nikt nie może być poddawany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu czy poniżającemu traktowaniu lub karaniu. - Prawo do osobowości prawnej (art. 6)
Każdy człowiek ma prawo do uznania jego podmiotowości prawnej. - Prawo do sprawiedliwego procesu sądowego (art. 10)
Każdy ma prawo do uczciwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. - Wolność myśli, sumienia i religii (art. 18)
Każdy człowiek ma prawo do wolności myśli i sumienia, a także wyboru wyznania i praktykowania go wraz z innymi. - Prawo do pracy (art. 23)
Każdy człowiek ma prawo do pracy, swobodnego wyboru zatrudnienia, do sprawiedliwych i równych dla wszystkich warunków pracy.
Przed maturą warto przeczytać całą Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Jak na tak ważny dokument jest bardzo krótka – to tylko 5 stron!
Tekst Deklaracji po polsku znajdziesz TUTAJ.
Deklaracja ma przede wszystkim wymiar symboliczny i edukacyjny. Choć Deklaracja nie jest dokumentem bezpośrednio wiążącym prawnie, to była kamieniem milowym w dziedzinie praw człowieka.
Stanowiła inspirację i punkt odniesienia dla wielu międzynarodowych i krajowych aktów prawnych dotyczących praw człowieka (m. in. Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka z 1966 r. czy Europejska Konwencja praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r.). Tekst Deklaracji został przetłumaczony na ponad 500 języków, by umożliwić rozpowszechnienie przedstawionych w niej zasad na całym świecie.
✅ Masz pytania? Zadawaj je bez ograniczeń – w moim kursie WOS MATURA 2026 odpowiadam na każdą Waszą wątpliwość. Pytaj jak Ci wygodnie – w komentarzu pod lekcją lub wiadomości prywatnej! 👉 Dołącz do kursu!
Pisząc maturę z WOSu nie pomyl Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z Deklaracją Praw Człowieka i Obywatela, czyli dokumentem z 1789 r. przyjętym w okresie Wielkiej Rewolucji Francuskiej (do dziś pozostaje ona częścią prawa konstytucyjnego Republiki Francuskiej).
Powszechna Deklaracja, jak sama nazwa wskazuje, ma charakter powszechny, czyli dotyczy wszystkich ludzi na Ziemi. Z kolei Deklaracja Praw z 1789 r. jest wewnętrznym prawem Francji.
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka jest dokumentem, który ukształtował współczesne standardy ochrony praw człowieka. Została przyjęta w 1948 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ.
Choć nie jest ona bezpośrednio wiążąca, to jej symboliczne i edukacyjne znaczenie jest ogromne. Deklaracja po dziś dzień inspiruje kolejne pokolenia do walki o prawa i wolności każdego człowieka.
Maksymilian Barcik
Jestem twórcą misjawos.pl, laureatem Olimpiady Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym (100% na maturze z WOSu) i absolwentem prawa na UW (wyróżnienie).
Od 10 lat pomagam maturzystom osiągać świetne wyniki na maturze z WOSu.
Sprawdź mój KURS MATURALNY z WOSu…
Prawie 100 lekcji wideo, w których krok po kroku tłumaczę
wszystkie zagadnienia wymagane na maturze z WOSu.
Ucz się na własnych regułach – kiedy i gdzie chcesz!
powyżej: fragmenty lekcji Powszechny system ochrony praw człowieka
z kursu maturalnego MISJA: WOS
