Mniejszości narodowe i etniczne – czym są i czym się różnią? (notatka: matura z WOSu)

W Polsce, tak jak w niemal wszystkich współczesnych państwach, żyją mniejszości stanowiące o różnorodności kulturowej kraju. Warto mieć o nich przynajmniej podstawową wiedzę, bo dzięki niej możliwe jest budowanie społeczeństwa opartego na tolerancji i wzajemnym szacunku.

Poza tym, ten temat niezwykle często pojawia się na maturze z WOSu. Z tej notatki maturalnej dowiesz się, jaka jest ustawowa definicja mniejszości narodowej i etnicznej. Wyjaśnię też, czym mniejszość narodowa różni się od mniejszości etnicznej.

Mniejszości narodowe i mniejszości etniczne to grupy ludności, które zamieszkują dane państwo, ale nie utożsamiają się z dominującym narodem tego państwa. W przypadku państw wielonarodowych mniejszościami nie są jednak te narody, do których „należy” dane państwo.

➔ PRZYKŁAD
Walijczycy nie są mniejszością narodową w Wielkiej Brytanii, bo jest to wspólne państwo tworzone przez Anglików, Szkotów, Walijczyków i Irlandczyków.

Polskę zamieszkuje wiele różnych mniejszości narodowych i etnicznych. Jednak tylko niektóre cieszą się specjalnymi prawami. Są to tzw. mniejszości ustawowe.

Zgodnie z Ustawą o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 r. grupa obywateli polskich uzyskuje oficjalny status mniejszości jeśli spełnia następuje warunki:

Grupa ta jest mniej liczna od reszty ludności Polski (Polacy nie są mniejszością narodową w Polsce).

Grupa w istotny sposób odróżnia się od reszty obywateli językiem, kulturą lub tradycją.

Grupa dąży do zachowania swojego języka, tradycji i kultury.

Grupa ma świadomość swojej historycznej wspólnoty.

Przodkowie członków grupy zamieszkiwali na terytorium Polski (w jej obecnych lub dawnych granicach) od co najmniej 100 lat.

➔ PRZYKŁAD
Łemkowie spełniają wszystkie powyższe warunki, dlatego są uznawani za mniejszość etniczną w Polsce.

Hindusi nie są mniejszością uznawaną przez ustawę, bo ich przodkowie nie zamieszkują na terytorium Polski od co najmniej 100 lat. Większość z nich nie ma też polskiego obywatelstwa.

Pięć warunków, które podałem powyżej dotyczy zarówno mniejszości narodowych, jak i etnicznych. Te dwie kategorie różni jednak jedna kluczowa cecha.

• Mniejszość narodowa utożsamia się z narodem, który ma własne państwo.
• Mniejszość etniczna nie utożsamia się z żadnym narodem mającym własne państwo.

➔ PRZYKŁAD
Niemcy są w Polsce mniejszością narodową, ponieważ identyfikują się z narodem niemieckim, który ma swoje państwo. Romowie są mniejszością etniczną, ponieważ nie mają własnego państwa narodowego.

Polska gwarantuje mniejszościom narodowym i etnicznym szereg praw, które mają na celu ochronę ich tożsamości i kultury. Zgodnie z ustawami, mniejszości mają m.in. prawo do:

1. Zachowania i rozwijania swojego języka, kultury i tradycji.
2. Tworzenia własnych instytucji np. edukacyjnych, kulturalnych i religijnych.
3. Udziału w życiu publicznym i uczestniczenia w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.
4. Posługiwania się swoim językiem w kontaktach z organami gminy (ale tylko w tych gminach, w których wprowadzono język pomocniczy).
5. Ochrony przed asymilacją. Polska zobowiązała się do powstrzymania się od prowadzenia przymusowej asymilacji mniejszości.

W Polsce ustawowy status mniejszości narodowej (lub etnicznej) uzyskuje grupa obywateli, która wyróżnia się swoją kulturą, tradycją i językiem, dąży do zachowania własnej odrębności, a jej przodkowe zamieszkują terytorium Polski od co najmniej 100 lat.

Mniejszość narodowa tym różni się od mniejszości etnicznej, że utożsamia się ona z narodem posiadającym własne państwo.

---

W latach 2015-2024 zadania dotyczące mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce tylko raz nie pojawiły się na majowym arkuszu CKE. To jeden z tych tematów z WOSu, którego naprawdę warto dobrze się nauczyć.

---

Sprawdź mój KURS MATURALNY z WOSu!