Definicja państwa – jakie cechy posiada państwo? (notatka: matura z WOSu)

Państwo jest podstawową strukturą polityczną i podmiotem prawa międzynarodowego. Choć intuicyjnie rozumiemy to pojęcie, to podanie dokładnej definicji nie zawsze jest jednak proste.

Czy państwo to tylko terytorium, czy może również ludzie i struktury władzy, które na nim funkcjonują?

W tej notatce maturalnej z WOSu omówimy różne definicje państwa oraz współczesne kryteria, które musi spełniać organizacja, aby być uznawana za państwo.

Na przestrzeni wieków wielu filozofów i teoretyków polityki próbowało zdefiniować pojęcie państwa. Autorami dwóch znanych definicji są starożytny grecki filozof Arystoteles oraz niemiecki prawnik Georg Jellinek.

Arystoteles (384-322 p.n.e.) twierdził, że „Państwo to samowystarczalna wspólnota równych obywateli powołana w celu zapewnienia im dostatku.”

Arystoteles widział państwo przede wszystkim jako samoorganizującą się wspólnotę mieszkańców. Definicja ta dobrze opisywała greckie polis (państwa-miasta).

Filozof kładł duży nacisk na równość obywateli oraz samowystarczalność gospodarczą i polityczną państwa. Zgodnie z tą definicją celem istnienia państwa jest zaspokajanie potrzeb mieszkańców (np. dostępu do żywności czy bezpieczeństwa).

Arystoteles twierdził również, że ludzie z natury są istotami społecznymi (zoon politikon), a państwo powstało w długim procesie jako najdoskonalsza (najwyższa) formą organizacji społecznej.

Więcej o pojęciu istoty społecznej i przyczynach powstania społeczeństwa możesz dowiedzieć się z tej notatki maturalnej.

Georg Jellinek (1851-1911), niemiecki prawnik i teoretyk polityki zdefiniował państwo jako „organizację posiadają trzy elementy: suwerenną władzę, populację i terytorium”.

W porównaniu do poglądów Arystotelesa, definicja Jellinka pozbawiona jest odwołania do subiektywnego celu istnienia państwa. Wskazuje za to łatwe do zweryfikowania elementy, które każde państwo musi koniecznie posiadać. Dlatego teoria ta lepiej opisuje dzisiejsze państwa i była punktem wyjścia do sformułowania współczesnych definicji tego pojęcia.

Biorąc pod uwagę definicje państwa sformułowane przez różnych autorów i współczesne realia polityczne, państwo możemy zdefiniować w następujący sposób:

Państwo to organizacja polityczna sprawująca najwyższą władzę nad populacją danego terytorium, uznawana za państwo przez inne państwa.

W tej definicji państwa, w porównaniu do definicji Jellinka, dodatkowym elementem staje się uznanie międzynarodowe. Współcześnie podkreśla się, że państwo musi mieć możliwość funkcjonowania na arenie międzynarodowej. Dlatego nie będzie państwem organizacja polityczna, która nie jest uznawana za państwo przez inne państwa czy organizacje międzynarodowe.

➔ PRZYKŁAD
Republika Chińska (Tajwan) spełnia większość kryteriów definicji państwa – posiada suwerenną władzę, która sprawuje najwyższą władzę nad populacją swojego terytorium. Jednak większość państw nie uznaje Tajwanu za państwo (dlatego możemy zaliczyć go do tzw. państw nieuznawanych).

Aby lepiej zrozumieć, definicję państwa, przyjrzyjmy się dokładniej jej kluczowym elementom.

Państwo musi być zorganizowaną jednostką polityczną z własną strukturą i organami władzy, które są w stanie samodzielnie podejmować decyzje i stanowić prawo.

Państwo sprawuje suwerenną władzę nad swoim terytorium i populacją. Oznacza to, że nie istnieje żadna inna jednostka lub organizacja, która mogłaby narzucić organom państwa swoją wolę.

Struktura władzy nie miałaby sensu (celu), jeśli nie obejmowałaby określonego terytorium, na którym organy państwa mają wyłączność do podejmowania decyzji politycznych.

Władza to stosunek między ludźmi (rządzącymi i rządzonymi), a więc każde państwo musi posiadać mieszkańców, którzy uznają autorytet państwa. Przykładowo państwo nie mogłoby powstać na Antarktydzie lub na księżycu, bo nikt tam na stałe nie mieszka.

Jak już wspomniałem, współcześnie przyjmuje się, że państwo, musi być uznawane przez inne państwa. Organizacja, która nie posiada takiego uznania nie może w pełni realizować wszystkich funkcji państwa np. nawiązywać relacji dyplomatycznych, przystępować do organizacji międzynarodowych czy bronić niepodzielności swego terytorium.

Państwo jest pojęciem trudnym do zdefiniowania. Na maturę z wiedzy o społeczeństwie zapamiętaj, że jest to organizacja polityczna sprawująca najwyższą władzę nad populacją danego terytorium i uznawana za państwo przez inne państwa.

Zazwyczaj, jeśli zabraknie któregoś z tych elementów, to danej organizacji nie możemy nazwać prawdziwym państwem.

Sprawdź mój KURS MATURALNY z WOSu!